Magkano ang makukuha ko sa isang aksidente sa trapiko?

Ang compensation para sa injuries sa tao sa mga aksidente sa kalsada ay kinocompute gamit ang valuation system ng Real Decreto Legislativo 8/2004, na binago ng Ley 35/2015, na kilala bilang baremo de tráfico. Hindi ito iisang tarifa na makikita sa isang linya. Sistema ito ng mga bahagi na pinagsasama-sama at pinapatunayan nang hiwalay. Kapag alam ninyo kung ano ang mga ito, hindi kayo basta tatanggap sa unang offer, at makikita ninyo kung ano ang kulang dito.

Ang mga araw: ilan at anong klase

Mukhang pinakasimple ang unang bahagi, pero hindi. Hindi lang basta binibilang ang «mga araw ng baja». Hinihiwalay ng batas ang basic na personal damage (perjuicio personal básico) —ang simpleng paglipas ng panahon hanggang estabilización— sa particular na personal damage, na nagbibigay ng level sa mga araw depende sa gaano karaming quality of life ang nawala. Hiwalay din ang computation sa mga araw na naka-confine sa ospital at sa mga araw ng operasyon. Ang parehong panahon ng paggaling ay puwedeng bilangin halos buo bilang grave (malubha) o halos buo bilang basic lang, at malaki ang pagkakaiba ng dalawa.

Ang nagdedesisyon kung anong klase ang mga araw na iyon ay ang medical documents, hindi ang naaalala ninyo. Kapag tuloy-tuloy at maayos na naka-document ang treatment —follow-up consultations, rehabilitación, imaging tests— suportado nito ang mahabang paggaling. Kapag may ilang linggong puwang ang historia clínica, pinapaikli ito ng insurance, at ginagawa talaga nila. Kaya mahalagang pumunta sa urgencias sa mismong araw ng aksidente, kahit mukhang maliit lang ang sakit. Ang ilang araw na puwang sa pagitan ng siniestro at ng unang pagpapatingin ang pinakamadalas gamitin ng mga insurance para sabihing hindi galing sa aksidente ang injuries.

Natatapos ang bilang sa araw ng estabilización o ng alta, hindi sa araw na maganda na ang pakiramdam ninyo. At doble ang halaga ng petsang iyon. Ito rin ang nagdedesisyon kung anong tables ang ina-apply at kung kailan magsisimula ang plazo para mag-claim.

Ang secuelas at ang puntos nila: dito halos napagdedesisyunan ang lahat

Ang secuelas ay ang mga limitation na natitira kapag wala nang inaasahang paggaling. May puntos ang mga ito ayon sa medical tables, at ina-adjust ang puntos ayon sa edad ng injured: iba ang bigat ng parehong limitation sa edad na 30 at sa 70, kasi mas matagal itong dadalhin. Bukod sa damage sa function ng katawan, may puntos din ang perjuicio estético (damage sa itsura), na hiwalay at may sariling bigat kapag may kitang peklat o pagkapilay.

Ito ang pinakamahalagang punto ng buong claim. Ang dalawang medical report tungkol sa parehong injuries ay puwedeng malaki ang pagkakaiba sa puntos, at bawat punto ay may katumbas na pera. Ipinapatawag ng insurance ang injured sa sarili nilang doktor, at ang report na lalabas doon ang basehan ng offer na matatanggap ninyo pagkatapos. Kadalasan, ang nagpapagalaw sa halaga ay ang pagpapakita ng valuation ng isang doktor na specialist sa valoración del daño corporal, na hindi konektado sa insurance. Hindi ito simpleng trámite: ito ang pangunahing ebidensya ng kaso.

May secuelas din na kailangang tingnan para sa future. Kapag ang limitation ay mangangailangan ng tuloy-tuloy na rehabilitación, prosthesis, technical aids o pag-aayos ng bahay, kasama sa claim ang mga gastos na iyon kahit hindi pa nababayaran. Kung hindi ito hihingin sa tamang panahon, hindi na ito mahihingi kailanman.

Ang lucro cesante: ang kitang nawala

Ito ang bahaging pinakamadalas makalimutan. Sakop nito ang kitang nawala habang naka-baja. At kapag hindi na kayo makabalik sa parehong trabaho dahil sa secuela, sakop din nito ang future na pagkalugi sa income (perjuicio patrimonial futuro). Kung empleado kayo na may nómina, madali itong patunayan: ikumpara lang ang natanggap sa dapat sanang natanggap. Kung autónomo (self-employed) kayo o pabago-bago ang kita ninyo, kailangan itong buuin gamit ang tax declarations, ang facturación ng mga nakaraang taon at ang mga contract. Dito bumabagsak ang claim ng maraming tao na may karapatan naman talagang makakuha nito.

Hindi ito hinuhulaan o tinatanggap sa salita lang: kailangan ng documents. Kung mag-claim kayo ng lucro cesante, simulan na ang pag-ipon ng documents mula pa sa umpisa, hindi kapag nakapag-offer na ang insurance.

Ang mga gastos at ang damage sa mga gamit

Ang daño emergente ay ang mga gastos na kinailangan ninyong gawin dahil sa aksidente: pagpapagamot, rehabilitación, prosthesis, biyahe papunta sa consulta, at ang estimate ng mga future na gastos kapag kailangan ito dahil sa secuela. Hiwalay ang daños materiales: ang repair ng sasakyan o ang value nito kung hindi sulit ipa-repair, ang mga nasirang personal na gamit —helmet, salamin, damit— at ang gastos sa grúa at depósito.

Lahat ng ito ay makukuha kung may proof, at mawawala kung wala. Ang pagtatago ng bawat resibo, bawat ticket ng parking sa ospital at bawat proof ng biyahe ay mukhang sobra sa umpisa. Pero hindi na ganoon kapag kailangan nang i-total.

Sino ang mananagot, at gaano kalaki: ang culpa concurrente (shared fault)

Bago mag-compute, kailangang malaman kung sino ang magbabayad at magkano ang dapat niyang bayaran. Sa pagmamaneho ng mga sasakyang de-motor, umiiral ang régimen de responsabilidad objetiva (strict liability) para sa injuries sa tao: mananagot ang driver, maliban kung ang damage ay dahil lang sa ginawa ng biktima o sa fuerza mayor na walang kinalaman sa pagmamaneho. Kaya kapag may nasagasaang pedestrian, puwedeng bumaba ang compensation kung naging pabaya siya, pero bihira itong tuluyang mawala.

Sa banggaan mula sa likod, kadalasan ang sasakyan sa likod ang may kasalanan, dahil hindi nito sinunod ang safe distance. Pero presumption lang ito na puwedeng kontrahin ng ebidensya —biglang preno na walang dahilan, pag-atras, sirang brake lights—. Sa mga motorsiklo, ang karaniwang problema ay ang paglipat ng lane nang hindi tinitingnan ang blind spot, at ang pagbukas ng pinto ng mga nakaparadang sasakyan. At sa mga scooter at bisikleta, tinitingnan din kung sumusunod ang sasakyan sa ordenanza municipal, dahil puwede itong makaapekto sa hatian ng kasalanan.

Sa totoo lang, ang pagtatalo sa hatian ng liability ay pagtatalo sa pera: sa parehong damage, iba ang resulta kapag may parte ng kasalanan ang injured. Kapag walang insurance ang may kasalanan, hindi siya kilala o nakaw ang sasakyan, ang mananagot ay ang Consorcio de Compensación de Seguros, na may sariling rules at plazo. At kapag ang aksidente ay dahil sa sirang kalsada, ang claim ay laban sa Administración na may-ari nito, dahil sa responsabilidad patrimonial, sa vía administrativa.

Ang oferta motivada ng insurance

Ginawa ang system para maresolba nang walang demanda sa korte, at karamihan sa mga kaso ay natatapos sa labas ng korte (fase extrajudicial). Required ang claim muna sa insurance company bago magdemanda, at mula roon, dapat gumawa ang company ng oferta motivada kung tinatanggap nito ang liability, o ng respuesta motivada kung tinatanggihan nito, at ipaliwanag kung bakit. Kapag hindi sumagot, o sumagot nang walang valid na dahilan, may consequence: nag-a-apply ang special na interest for delay (interés de demora) ng insurance contract.

Ang oferta motivada ay ikinukumpara bawat bahagi, hindi ang total lang. Madalas, mukhang okay ang total, pero kapag binuksan, wala palang lucro cesante, o mababa ang puntos ng secuelas, o hindi naisama ang perjuicio estético. Doon napagdedesisyunan kung tatanggapin o itutuloy ang claim. At tandaan: kapag pumirma kayo ng finiquito (settlement), sarado na ang claim, pati ang mga damage na hindi pa alam noon.

Anong tables ang ina-apply: ang sa tamang taon

Ina-update bawat taon ang mga halaga ng baremo. Ang general rule: ginagamit ang mga halagang valid sa petsa kung kailan nalaman ang laki ng damage, ibig sabihin, sa alta médica o sa estabilización, hindi sa araw ng aksidente. Sa mga injury na matagal maging stable, malaki ang pagkakaiba ng isang taon sa susunod. Isa ito sa mga dahilan kung bakit naluluma ang isang calculator na naka-publish sa internet kapag walang nag-a-update nito.